از بین بردن ظرفیت تولید داخلی بنزین در دولت یازدهم

۸۴۶۱
۰۱ خرداد ۱۳۹۳
۰

جنجال و هیاهو و سروصدا کردند. تحلیلگرانشان پیش‌بینی کردند، گفتند کشور شلوغ خواهد شد، مردم چه خواهند کرد. خب، این موجب شد که مسئولین کشور به فکر تولید بیشتر بنزین افتادند. امروز طبق گزارشی که من دارم – البته به توفیق الهی تا بیست و دوم بهمن – کشور به طور کامل از واردات بنزین بی‌نیاز میشود. طبق گزارشی که به من دادند، بعد از آن ما حتّی میتوانیم بنزین را صادر کنیم؛ که دستورش را هم داده‌اند. خب، این جنجال آنها به نفع ملت ایران تمام شد. (بیانات رهبر انقلاب در نماز جمعه ۱۳۸۹/۱۱/۱۵)
گفتند بنزین را تحریم میکنیم. یکی از مشکلات کار ما در طول زمان همین بوده است؛ ما کشور تولیدکننده‌ی نفت، مبالغ زیادی فرآورده‌ی نفت را که بنزین است، از خارج وارد میکردیم. اینها گفتند این نقطه ضعف جمهوری اسلامی است، نمیگذاریم بنزین وارد شود. مسئولین کشور ما، قبل از آنکه آنها دست به کار شوند، مشغول تهیه‌ی مقدمات شدند. کار به جائی رسید که در تولید بنزین، کشور عزیز ما خودکفا شد؛ این به برکت تحریم آنها بود. «انّ اللَّه یؤیّد هذا الدّین بأقوام لا خلاق لهم». به وسیله‌ی تحریم آنها، مسئولین ما به فکر افتادند؛ تلاش کردند، ما از وارد کردن بنزین بی‌نیاز شدیم. من این را در همین نمایشگاهی هم که آخر اسفند رفتیم، از زبان چند نفر از این دانشمندان جوان شنیدم. به من گفتند که ما میخواستیم این دستگاه را تولید کنیم، رفتیم ابزارش را از خارج تهیه کنیم، به ما گفتند شما تحریمید، به شما نمیدهیم؛ فهمیدیم خودمان باید درست کنیم. آمدیم داخل فکر کردیم، زحمت کشیدیم، تلاش کردیم، بدون احتیاج به بیگانه این را ساختیم. این، برخورد هوشمندانه است. (بیانات در حرم رضوی ۱۳۹۰/۱/۱)

 

ماجرای بنزین پتروشیمی
ماجرای بنزین پتروشیمی‌ها از آنجا شروع شد که از سال ۱۳۸۵ که قطع واردات بنزین به ایران به عنوان یکی از گزینه های جدی اعمال فشار غرب به ایران مطرح شد ولی آغاز طرح سهمیه بندی بنزین در تیرماه ۱۳۸۶ و کاهش نسبی میزان مصرف و واردات بنزین سبب شد تا استفاده از این روش توسط آمریکا به تاخیر بیفتد ولی نهایتا با توجه به روند بسیار کند افزایش میزان تولید بنزین در کشور و تداوم وابستگی حدوداً ۳۰ درصدی ایران به واردات این ماده استراتژیک، تیرماه ۱۳۸۹، آمریکا فروش بنزین به ایران را تحریم کرد. در نتیجه این تحریم غرب، واردات بنزین ایران به سرعت کاهش یافت و در شهریور آن سال به یک میلیون لیتر در روز رسید (بهار ۱۳۸۹ و سال ۱۳۸۸، واردات بنزین حدود ۲۰ میلیون لیتر در روز بود). مسئولان دولت دهم برای مقابله با این تحریم ها از اواخر مرداد ۱۳۸۹ تولید بنزین از واحدهای پتروشیمی را به صورت گسترده (حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر در روز) آغاز کردند و موجبات شکست این تحریم را فراهم ساختند. (با تغییری کوچک در فرآیند تولید مواد دیگر در پتروشیمی‌ امکان ایجاد بنزین در پتروشیمی هم‌پای پالایشگاه‌ها ایجاد شد و مشکل بنزین کشور مرتفع شد) با توجه به همین موضوع، محدودیت واردات بنزین ایران تا حدودی کاهش یافته و واردات بنزین ایران دوباره سیر صعودی گرفت. افزایش ظرفیت تولید بنزین در کشور با افتتاح طرح هایی مانند طرح توسعه پالایشگاه اراک (اسفند ۹۱) و استمرار استفاده از ظرفیت بنزین پتروشیمی (صرفاً تولید ریفرمیت (نوعی بنزین که با افزودن به سایر ترکیبات در نهایت به صورت بنزین نهایی راهی باز می‌شود و کیفیت سوخت بالایی دارد)) در سه واحد پتروشیمی آروماتیکی (نوری، بوعلی سینا و آروماتیک بندر امام)) موجب شد تا میزان واردات بنزین در سال ۱۳۹۱ به حدود ۱٫۵ میلیون لیتر در روز برسد.
دولت یازدهم و جدال با بنزین پتروشیمی
با آغاز دولت یازدهم و انتصاب خانم ابتکار به عنوان ریاست سازمان حفاظت محیط زیست، مباحث مربوط به آلایندگی بالای بنزین پتروشیمی‌ها و نقش آن در آلودگی هوای کلانشهرها بخصوص تهران به شدت از سوی مسئولین سازمان حفاظت محیط زیست پیگیری شد ولی ادعاهای این سازمان در این موضوع از سوی مسئولین وزارت نفت دولت یازدهم تا اوایل اسفندماه ۱۳۹۲ رد می‌شد ولی ناگهان وزیر نفت با حضور در شورای شهر تهران (۶ اسفند) اعلام کرد که بنزین پتروشیمی آلاینده می باشد و تولید آن در سال آینده حذف خواهد شد. متعاقب این تصمیم، مسئولین وزارت نفت اعلام کردند میزان واردات بنزین کشور در سال ۱۳۹۲، ۳٫۵ میلیون لیتر در روز بوده است و با قطع تولید بنزین پتروشیمی ها به ۱۰ میلیون لیتر در روز در سال آینده خواهد رسید. براساس آنچه مسئولین وزارت نفت و مسئولین سازمان حفاظت محیط زیست درباره چرایی لزوم افزایش واردات بنزین و قطع تولید بنزین پتروشیمی در قالب مصاحبه‌ها و اطلاعیه‌ها اعلام کرده بودند:
۱- مهم‌ترین دلیل آلایندگی بنزین پتروشیمی، میزان بالای بنزن[۱] آن نسبت به استاندارد یورو ۴ اتحادیه اروپا[۲] بوده است که آنالیز بنزین توزیع شده در جایگاه های سوخت تهران آن را نشان می‌دهد و به همین دلیل این بنزین، «سرطان‌زا» است؛
۲- بنزین وارداتی با استاندارد یورو ۴ می باشد و هم از لحاظ کیفیت و آلایندگی (عدد اکتان و بنزن) و هم از لحاظ قیمت از بنزین پتروشیمی‌ها بهتر است. این مسئولین می‌گفتند افزایش تعداد روزهای با هوای پاک در تهران در ابتدای سال ۹۳ نسبت به سال ۹۲ به خاطر قطع تولید و توزیع بنزین پتروشیمی‌هاست. اما برخی اطلاعات و اسناد منتشر شده در رسانه‌ها در طول سال‌های اخیر و به‌خصوص ماه‌های اخیر درباره بنزین پتروشیمی و بنزین وارداتی با ادعاهای مطرح شده توسط برخی مسئولین وزارت نفت و مسئولین سازمان حفاظت محیط زیست تناقضات جدی داشت:
الف: آنالیز غیر واقعی: بنزین پتروشیمی از سوی مسئولین سازمان حفاظت محیط زیست مخلوطی از حلال های صنعتی مانند بنزن و تولوئن خوانده می‌شود و این در حالی است که این بنزین همان «ریفرمیت»[۳] است که محصول میانی واحدهای پتروشیمی آروماتیکی[۴] است و در فرآیندی مشابه پالایشگاه‌های نفت تولید می‌شود و مشخصات یکسانی نیز با ریفرمیت پالایشگاهی دارد. این موضوع در اسناد داخلی وزارت نفت نیز مورد اشاره قرار گرفته است. علاوه بر این، همانطور که مسئولین وزارت نفت در طول سال‌های اخیر و حتی ماه های اخیر بارها بیان کرده‌اند، ریفرمیت تولیدی پتروشیمی ها به عنوان «اکتان افزا» به بنزین تولیدی در پالایشگاه‌های آبادان و بندرعباس اضافه شده و هیچگاه به صورت مستقیم به جایگاه های سوخت ارسال نمی‌شود. در نتیجه، آنالیز بنزین توزیع شده در هیچ کدام از شهرها، آنالیز بنزین پتروشیمی نیست.
ب- نسبت دادن نا به جای آلودگی تهران به بنزین پتروشیمی: در طول ماه های اخیر، بسیاری از مسئولین وزارت نفت مانند مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی و معاون ایشان، معاون مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و مدیران عامل سابق شرکت ملی صنایع پتروشیمی (عضو فعلی هیئت مدیره این شرکت) و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران (مشاور فعلی مدیرعامل شرکت پالایش و پخش) بیان کرده‌اند که بنزین پتروشیمی‌ها اساساً از همان سال ۸۹ تاکنون در تهران توزیع نشده است. حتی مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران نیز اخیراً گفته است این بنزین در یک سال اخیر در تهران توزیع نشده است. برای همین آنالیز بنزین توزیع شده در تهران و همچنین کاهش آلودگی هوای تهران در هفته‌های اخیر هیچ ارتباطی به بنزین پتروشیمی ندارد.
ج-بزرگ‌نمایی میزان آلایندگی بنزین پتروشیمی و سکوت درباره بنزین وارداتی: بخش اعظم بنزین تولیدی در واحدهای پتروشیمی در مجتمع پتروشیمی نوری (برزویه) تولید می‌شود که میزان بنزن آن بین ۱٫۵% تا ۲% است و این در حالی است که میزان بنزن موجود در بنزین وارداتی براساس اظهارات مدیر امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران و بیانیه شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران نیز در همین محدوده است. جالب این‌جاست حتی اسنادی مربوط به واردات بنزین با بنزن ۳% و ۶% هم اخیراً در رسانه ها منتشر شد و مدیر امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران نیز گفت که استاندارد این شرکت برای واردات بنزین، بنزن ۵% است. از طرف دیگر، براساس استانداردهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، میزان بنزن موجود در ۸۰% بنزین مصرفی کشور (به غیر از بنزین تولیدی پالایشگاه اراک که اخیرا با عنوان «بنزین پاک» در تهران، کرج و اراک توزیع می‌شود[۵]) نیز بین ۲٫۵% تا ۵% است. بر همین اساس و با توجه به اینکه میزان بنزن موجود در بنزین براساس استاندارد یورو ۴ اتحادیه اروپا که مورد تاکید سازمان حفاظت محیط زیست است، باید حداکثر یک درصد باشد؛ بنزین وارداتی کشور نیز قطعاً یورو ۴ نبوده و سرطان‌زا می باشد ولی این سازمان می‌گوید کیفیت و آلایندگی بنزین وارداتی به آن‌ها ارتباطی ندارد و صرفاً وزارت نفت در این زمینه حق اظهار نظر دارد. از سوی دیگر، بنزین توزیعی در کشور نیز بسیار سرطان‌زاتر از بنزین پتروشیمی است ولی این سازمان درباره سرطان‌زایی این بنزین نیز سکوت کرده است. جالب این‌جاست که اخیراً برخی از رسانه‌ها، اسنادی منتشر کرده اند که نشان می‌دهد میزان بنزن موجود در آنالیز بنزین وارداتی درج نمی‌شود. مدیر امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران (مسئول اصلی واردات بنزین) درباره علت این موضوع گفته است: «چون جزو استانداردها نیست» و اضافه کرده است که البته شرکت ملی نفت، این دو شاخص را کنترل می‌کند ولی دلیلی ندارد که این شرکت همه‌چیز را اعلام کند!
نتیجه گیری:
۱٫ استفاده از ظرفیت پتروشیمی‌ها به جای واردات بنزین یکی از بهترین راه‌ها برای قطع واردات بنزین و جلوگیری از ایجاد زمینه‌های لازم برای فشار دشمن بر کشور در کوتاه مدت و تا زمان تکمیل طرح های افزایش ظرفیت پالایشگاهی و یا تأسیس پالایشگاه‌های جدید می باشد.
۲٫ اظهارات ایراد شده در مورد آلایندگی بنزین پتروشیمی‌ها و عدم آلایندگی بنزین وارداتی مخدوش است زیرا میزان آلایندگی بنزین پتروشیمی و بنزین وارداتی تفاوت چندانی ندارد و هم‌چنین میزان آلایندگی بنزین تولیدی (به غیر از پالایشگاه اراک) و توزیعی (به غیر از تهران، کرج و اراک) در کشور به مراتب از بنزین پتروشیمی بیشتر است. علاوه بر این، در حالی که بنزین یورو ۴ در کشور تولید نشده و یا وارد هم نمی‌شود، اصرار وزارت نفت و سازمان حفاظت محیط زیست برای رعایت این استاندارد در مواجه با بنزین پتروشیمی غیرمنطقی به نظر می رسد.
۳٫ بنزین پتروشیمی‌ها اساساً در تهران و کلان‌شهرهای اصلی کشور توزیع نشده است و تنها پس از افزوده شدن به ترکیبات دیگر در استان‌های همجوار جنوبی توزیع شده است و برقرار کردن نسبت بین آن و وضعیت آلودگی هوای تهران و کلانشهرها غیر واقعی است.
۴٫ اصرار سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نفت مبنی بر لزوم قطع تولید بنزین پتروشیمی و افزایش واردات بنزین، چه پشتوانه‌ای دارد؟ آن‌هم در شرایطی که تحریم بنزین ایران هنوز لغو نشده است و مشخص نیست با سوزانده شدن ظرفیت بنزین پتروشیمی ها، وزارت نفت چه برنامه‌ای برای مقابله با تحریم های آن خواهد داشت؟ آیا مسیر برای ایجاد فشار از جانب دشمن باز نخواهد شد؟ آیا این حرکت خلاف سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی مصوب رهبر انقلاب که به تلاش برای «افزایش صادرات فرآورده های نفتی» تاکید کرده بود نمی‌باشد؟ دلیل این همه اصرار بر جایگزینی واردات به جای تولید داخل چیست؟ آیا رانت‌ها و منافعی خاص در این بین برای مجموعه‌های خاص بازرگانی وجود دارد؟

  • منبع:

    عیار آنلاین
انتهای مطلب

دیدگاه خود را بیان کنید


نُه + 5 =