دیگر نمی‌توان با روش‌های قبلی کشور را اداره کرد!

بهره‌وری نیروی کار چگونه به مقاوم‌سازی یک اقتصاد کمک می‌کند؟

۱۱۹۴۶
۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۵
۰
امروزه از لحاظ اقتصادی در شرایطی قرار گرفته‌ایم که با سازوکار و روش‌های گذشته نمی‌توانیم شرایط کنونی کشور را اداره کنیم. اقتصاد مقاومتی را می‌توان این‌گونه معنی کرد که با تربیت منابع انسانی کارآمد و حمایت همه‌جانبه از تولید ملی و کار و سرمایه‌ی ایرانی، از تأثیر تحریم بر حوزه‌ی تولید در بخش‌های مختلف اقتصاد کاسته و در زمینه‌ی تولید محصولات به خودکفایی برسیم.
در اقتصاد مقاومتی که در واقع بهره‌وری حداکثری از منابع است، با بهره‌گیری از امکانات موجود، هر فرد وظایف مربوط به‌به خود را انجام می‌دهد. باید توجه داشت که منابع درآمدی کشور محدود بوده و اگر بخواهیم در زمینه‌ی اقتصاد به رشد قابل قبولی برسیم، می‌بایست در جهت بهره‌وری، سرمایه‌گذاری و اقتصاد مقاومتی حرکت کنیم. از جمله دلایل پیشرفت کشور‌های صنعتی، برنامه‌ریزی، نظم‌پذیری و حرکت به‌سوی بهره‌وری یا به عبارت دیگر، اهتمام به یک اقتصاد مقاوم‌سازی شده است.
امروزه از لحاظ اقتصادی در شرایطی قرار گرفته‌ایم که با سازوکار و روش‌های گذشته نمی‌توانیم شرایط کنونی کشور را اداره کنیم. اقتصاد مقاومتی را می‌توان این‌گونه معنی کرد که با تربیت منابع انسانی کارآمد و حمایت همه‌جانبه از تولید ملی و کار و سرمایه‌ی ایرانی، از تأثیر تحریم بر حوزه‌ی تولید در بخش‌های مختلف اقتصاد کاسته و در زمینه‌ی تولید محصولات به خودکفایی برسیم. لذا با توجه به لزوم بهره‌وری حداکثری از حداقل منابع در حرکت به‌سمت اقتصاد مقاومتی و جایگاه ویژه‌ی منابع انسانی در حوزه‌ی تولید که می‌توان آن را به‌نوعی مرکز ثقل اقتصاد مقاومتی دانست، به راهکارهای استفاده‌ی بهینه از ظرفیت‌های نیروی کار در جهت تحقق اهداف یک اقتصاد مقاوم، خواهیم پرداخت.
مفهوم بهره‌وری
اصطلاح شایع و رایج بهره‌وری (Productivity) در فرهنگ لغت فارسی به‌معنای بهره‌برداری و کامیابی است و در پژوهش‌ها نیز به‌معنای بازدهی و مولدیت مورد استفاده قرار می‌گیرد. آخرین و دقیق‌ترین تعریفی که از واژه‌ی بهره‌وری صورت گرفته عبارت است از: «بهره‌وری، مجموع اثربخشی و کارایی است.» یا به عبارت دیگر، (اجرای درست کارها) کارایی+ (انجام کار درست) اثربخشی= بهره‌وری.
و این یعنی برای اینکه بتوانیم در کار خود، اثربخش باشیم و به هدف برسیم، باید کارهای درست را انجام دهیم و پس از انتخاب درست‌ترین کارها هم کارایی خود را با انجام کار به‌صورت شایسته بالا ببریم.
بهره‌وری می‌تواند بیشترین استفاده از کمترین امکانات و منابع مادی و معنوی در راه رسیدن به رشد و شکوفایی همه‌جانبه‌ی زندگی انسان باشد. نیروی انسانی از جمله‌ی این منابع مادی است که عواملی از قبیل ارزش‌ها، رفتارها، هنجارها و غیره که از آن‌ها به‌عنوان منابع معنوی یاد می‌کنند، بر عملکرد نیروی انسانی در فرایند تولید، تأثیرگذار است که اگرچه میزان این تأثیر از لحاظ کمّی قابل اندازه‌گیری نیست، ولی نمی‌توان از اثرات مستقیم و غیرمستقیم آن بر بهره‌وری نیروی کار چشم‌پوشی کرد.
اهداف بهره‌وری
کارشناسان سه محور کاهش هزینه، افزایش تولید و خدمات و افزایش کیفیت را پایه‌های اساسی بهره‌وری در سطح کلی اقتصاد می‌دانند و معتقدند با بهره‌گیری از فناوری‌های جدید، آموزش صحیح فنون کار و ابزار، اصلاح روش‌ها از جمله حذف فعالیت‌های زائد و انجام کارهای لازم، می‌توان با کمترین تلاش، بهترین نتیجه یا به‌عبارتی دیگر حداکثر بهره‌وری را داشت. به بیانی دیگر، بهره‌وری بالاتر به مفهوم تکمیل و تولید کالاهای بیشتر یا دستیابی به محصول بیشتر از نظر حجم و کیفیت با همان مقدار منابع است. در پرتو مدیریت خردمندانه، می‌توان با کاهش ضایعات، جلوگیری از اسراف و سایر موارد، از خسارت‌های احتمالی و هدررفت نیروهای مادی و معنوی فراوان پیشگیری کرد. بهره‌وری را از نظر آنکه در چه سطحی از اقتصاد تجزیه‌وتحلیل می‌شود، می‌توان به چهار گروه تقسیم کرد:
۱٫ بهره‌وری در سطح کارکنان که موضوع اصلی بحث ماست و به تجزیه‌وتحلیل، اندازه‌گیری و بهبود بهره‌وری منابع انسانی اختصاص دارد و هدف آن ارتقای بهبود بهره‌وری نیروی انسانی، اعم از نیروی کار مستقیم یا غیرمستقیم است.
همچنین سایر سطوح نیز چون مورد بحث ما نیستند، فقط به نام بردن از آن‌ها بسنده می‌کنیم.
۲٫ بهره‌وری در سازمان
۳٫ بهره‌وری در سطوح مختلف اقتصادی از قبیل کشاورزی، خدمات، صنعت و غیره
۴٫ بهره‌وری در سطح ملی
در مفاهیم اسلامی نیز بی‌شک با توجه به دو منبع فیاض الهی (قرآن و سنت) مفاهیم ارزشمند فراوانی از کلام باری‌تعالی و معصومین (ع) می‌توان یافت که انسان را به بهره‌گیری بهینه از نعمت‌ها، فرصت‌های ارزشمند عمر، دقت و اتقان در کار، نظم و مشارکت در امور، پیشگیری از اسراف و ده‌ها مفهوم ارزشی دیگر، فرامی‌خواند و به‌یقین هر تلاشی که در به فعلیت رساندن آن مفاهیم ارزشمند انجام گیرد، کوشش در بهره‌ور ساختن خود و جامعه خواهد بود.
نگاهی به وضعیت بهره‌وری نیروی کار در شرایط کنونی اقتصاد ایران
کاملاً روشن است که بدون برنامه‌ریزی و ترسیم نقشه‌ی راه نمی‌توانیم ادعا کنیم که در جهت تحقق اهداف یک اقتصاد مقاوم، گام برمی‌داریم و اهمیت این نقشه‌ی کلان راه از آن‌جهت است که می‌توان به‌وسیله‌ی آن، نقش دستگاه‌ها و بخش‌های مختلف را در تمام حوزه‌های مورد نظر، به‌طور کامل مشاهده کرد و لذا چون می‌خواهیم در نهایت، یک کار منسجم و مستند انجام دهیم، برای آنکه بتوانیم یک الگوی کلی طراحی کنیم، نیازمند داشتن یک نقشه‌ی راه هستیم. تعیین نقطه‌ی عزیمت (وضع موجود) و وضع مطلوب، مهم‌ترین پیش‌نیاز‌های پیشرفت است که حرکت از وضعیت موجود به‌سمت وضعیت مطلوب را، با بهره‌گیری از مقدمات، اصول و راهکارهایی که قبل از حرکت، به‌خوبی مشخص شده‌اند، امکان‌پذیر می‌کند.
با توجه به آنچه مقدمتاً بیان شد، وضعیت مطلوب و ایده‌آل در زمینه‌ی بهره‌وری و استفاده‌ی بهینه از منابع انسانی و نیروی کار شناسایی شد. لذا برای شناسایی وضعیت موجود و تکمیل فرایندی که قبل از اعمال تغییرات می‌بایست طی شود، در ادامه نگاهی به وضعیت بهره‌وری نیروی کار در شرایط کنونی اقتصاد ایران خواهیم داشت.
میزان بهره‌وری در کشور‌های پیشرفته، هفت ساعت کار مفید در روز است که این میزان در مورد ایران، حداکثر یک ساعت و نیم است.[۱] و این در حالی است که کارایی برخی افراد، در محل کار، کمتر از بیست درصد است و درعین‌حال در شمار زیادی از سازمان‌ها، نیروی مازاد بر نیاز وجود دارد.[۲]
نمودار زیر[۳] درصد تغییر شاخص‌های بهره‌وری در اقتصاد ایران را نشان می‌دهد که طبق آن، اگرچه در سال‌های اخیر در زمینه‌ی بهره‌وری نیروی کار رشد داشته‌ایم، ولی حتی با احتساب این نرخ رشد نیز وضعیت مطلوبی در حوزه‌ی بهره‌وری نیروی کار نداریم. پس در چنین شرایطی نمی‌توانیم اقتصاد خود را یک اقتصاد مقاوم در برابر تهدیدات به‌شمار آوریم. ***

 بهره‌وری نیروی کار چگونه به مقاوم‌سازی یک اقتصاد کمک می‌کند؟


راهکارهای مؤثر بر ارتقای بهره‌وری
با توجه به موارد بیان‌شده، جایگاه لزوم ارتقای بهره‌وری نیروی کار، واضح و شناخته‌شده است. لذا در ادامه به راهکار‌های مؤثر بر ارتقای سطح بهره‌وری خواهیم پرداخت.
·        آموزش دانش کاری
در اسلام، فرایند آموزش به هیچ مقطع زمانی‌ای محدود نمی‌شود و می‌بایست در همه حال تداوم داشته باشد. در بهره‌وری لازم است آموزش به‌موقع، هدفمند و متناسب با نیاز‌های شغلی و تخصصی فراگیران باشد تا بتواند از حجم مشکلات بنگاه‌ها بکاهد، زیرا آموزشی که این شرایط را نداشته باشد، نه‌تنها در جهت بهره‌وری نخواهد بود، بلکه از بهره‌وری بنگاه‌های ذی‌ربط به‌جهت صرف انرژی، وقت و هزینه‌های فراوان، خواهد کاست.
آموزش، مهم‌ترین عامل در جهت افزایش بهره‌وری نیروی کار است که فقط مختص زمان اشتغال نیست، بلکه با درک درستی از جایگاه فرهنگ و تربیت فردی در فرایند تولید، زمانی مؤثر خواهد بود که یک عضو از جامعه از بدو شکل‌گیری فرایند تربیت و تکامل، در بستر مدرسه و خانواده به‌عنوان یک نیروی کار تربیت شود. این فرد درعین‌حال با توجه به شرایط متفاوت سنی و اقتضائات دوره‌های مختلف رشد، تحت تعلیم مواردی چون شناخت ارزش وقت، برنامه‌ریزی و مدیریت زمان، محاسبه‌ی عملکرد، بهره‌گیری بهینه از نعمات، به‌کارگیری معیارهای اسلامی در عمل، دقت و اتقان، دوری از اهمال‌کاری، تقسیم کار، اولویت‌بندی، پشتکار، انضباط کاری، مشارکت و تعاون و پیشگیری از اسراف، قرار خواهد گرفت و این همان نکته‌ای است که خلأ آن در کتب درسی، سطوح مختلف تعلیم‌وتربیت در آموزش‌وپرورش از یک‌سو و زمینه‌های متفاوت تربیت فرزندان در بستر خانواده از سویی دیگر، احساس می‌شود.
·        هم‌جهت شدن انگیزه‌ی نیروی کار و کارفرما در قالب قرارداد‌های صحیح
درصورتی‌که خلأ تربیت صحیح نیروی کار وجود داشته باشد و از طرفی نیز قراردادی که با نیروی کار بسته می‌شود در ازای حضور در محل کار، یک مبلغ مشخصی را به‌عنوان حقوق برای وی تضمین کند و در شرایطی که کارایی افراد در دریافتی ماهانه‌شان تأثیری نداشته و پاداش‌ها تحت‌تأثیر القاب افراد در محل کار تعیین شود، طبیعی است که انگیزه‌ی فعالیت از افراد باانگیزه سلب می‌شود و زمینه برای سوءاستفاده‌ی فرصت‌طلبان مهیا می‌شود. بر این اساس، بهتر است مقررات حقوق و پاداش کارکنان و به‌دنبال آن، قرارداد‌ها به‌گونه‌ای طراحی شوند که مبنای پرداخت‌ها ارزش کار باشد، نه صرف حضور فیزیکی. یعنی ابتدا حداقلی را به‌عنوان حقوق تعیین می‌کنند، سپس مابقی دستمزدها برمبنای بهره‌وری و ارزش کار پرداخت خواهد شد. لذا نیروی کار برای رسیدن به سطوح بالاتری از دستمزد، در جهت هدف کارفرما، یعنی افزایش تولید تلاش خواهد کرد و نتایج آن سطح کلان اقتصاد را منتفع می‌کند.
·        افزایش توان علمی کارکنان
همان‌طور که قبلاً ذکر شد، آموزش از جایگاه ویژه‌ای در حوزه‌ی بهره‌وری برخوردار است. لذا علاوه‌بر جایگاه آموزش و تربیت در شکل‌گیری شخصیت افراد به‌عنوان مهم‌ترین عامل تولید، آموزش‌های ضمن خدمت با چاشنی تجربه و به‌کارگیری تعهد و تخصص به‌وجودآمده در افراد، بهره‌وری نیروی کار در فرآیند تولید را تا حد زیادی بالا می‌برد.
·        بیمه‌ها
نیاز به امنیت همواره یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین نیازهای بشر است و محیطی که نیروی کار در آن به فعالیت مشغول است نیز از این قاعده مستثنا نیست. طراحی الگویی مناسب برای بیمه‌ها در محل کار که این احساس امنیت از تمام جهات را پوشش دهد، به‌عنوان یکی از عوامل مهم انگیزشی در راستای افزایش بهره‌وری نیروی کار، تأثیر خواهد داشت.
منابع:
۱٫ بهره‌وری در پرتو اسلام، حسین بافکار، [برای] مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، قم، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما.
۲٫ خبرنامه‌ی انجمن بهره‌وری ایران، سال اول، شماره‌ی اول، خرداد ۹۳٫
۳٫ نوری زینب، قنبری مهرداد، احمدی آرزو، نقش منابع انسانی در اقتصاد مقاومتی و استقرار حسابداری منابع انسانی در ایران، کنفرانس بین‌المللی حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی، آبان ۹۴٫

پی نوشت ها:

[۱]. جام‌جم، ش۱۳۸۵، ۱۶ اسفند ۱۳۸۳، ص۵٫

[۲]. سازمان بهره‌وری ملی ایران، مجموعه مقالات و سخنرانی‌های دومین کنگره‌ی ملی بهره‌وری ایران، تهران، چاپ بصیر، ۱۳۷۵، ج۱، ص۳۲۵٫
[۳]. شاخص‌های بهره‌وری اقتصاد ایران (۱۳۶۷تا۱۳۸۶)، بانک مرکزی، چاپ فروردین ۱۳۸۹، ص۱۷٫
انتهای مطلبمنبع:

برهان

دیدگاه خود را بیان کنید


× 8 = پنجاه شش